Szczyt w Gdańsku: państwa wschodniej flanki mówią jednym głosem o zagrożeniu ze strony Rosji

W Gdańsku zapadły ważne deklaracje dla bezpieczeństwa regionu

Sprawy dotyczące obronności zwykle wydają się odległe od codziennych problemów mieszkańców, ale w praktyce przekładają się na bezpieczeństwo granic, stabilność państwa i przygotowanie na sytuacje kryzysowe. Właśnie dlatego spotkanie przywódców państw wschodniej flanki w Gdańsku ma znaczenie wykraczające poza dyplomatyczne komunikaty. Liderzy krajów położonych najbliżej Rosji i Białorusi rozmawiali o tym, jak wspólnie reagować na rosnące napięcie w regionie oraz jak podzielić odpowiedzialność za ochronę wschodnich granic Unii Europejskiej.

Szczyt odbył się równolegle z Konferencją Odbudowy Ukrainy w Gdańsku, co dodatkowo podkreśliło, że bezpieczeństwo militarne i przyszłość Ukrainy są dziś tematami ściśle ze sobą związanymi. W spotkaniu uczestniczyli prezydenci Litwy i Rumunii, a także premierzy Finlandii, Estonii, Łotwy i Szwecji. W rozmowach brali udział również przedstawiciele instytucji europejskich, co miało pokazać, że kwestia wschodniej flanki nie jest problemem wyłącznie państw granicznych, lecz całej wspólnoty europejskiej.

„Cieszę się, że kolejny raz wschodnia flanka z pełnym wsparciem Unii Europejskiej pokazała dziś pełną jedność oraz solidarność. Niech to będzie znak ostrzegawczy dla tych, którzy planują coś złego wobec nas”

Donald Tusk, Premier

Najważniejszym efektem spotkania stała się Deklaracja Gdańska. W dokumencie państwa uczestniczące wskazały, że Rosja pozostaje największym, bezpośrednim i długoterminowym zagrożeniem dla bezpieczeństwa, pokoju oraz stabilności całego obszaru euroatlantyckiego. To sformułowanie ma duże znaczenie polityczne, bo pokazuje wspólne stanowisko regionu wobec źródła zagrożenia i jednocześnie wyznacza kierunek przyszłych działań obronnych, inwestycyjnych oraz dyplomatycznych.

„Polska od lat nalegała, aby obrona wschodniej flanki była odpowiedzialnością całej UE. Dlatego dziś w tym gronie rozmawialiśmy z szefową Komisji Europejskiej i komisarzem ds. obrony”

Donald Tusk, Premier

Podczas spotkania wyraźnie podkreślono, że kraje położone na wschodzie Europy nie chcą pozostawać same z kosztami i ryzykiem związanym z obroną granic. Z punktu widzenia obywateli oznacza to nacisk na to, by bezpieczeństwo finansowane i planowane było szerzej niż tylko z budżetów krajowych. Chodzi nie tylko o wojsko, ale także o infrastrukturę, logistykę, przygotowanie państwa na kryzysy oraz ochronę strategicznych obszarów, w tym szlaków morskich i granic zewnętrznych.

Silne więzi z USA i wspólna odpowiedzialność Europy

Jednym z ważnych tematów rozmów była współpraca transatlantycka, przede wszystkim relacje obronne ze Stanami Zjednoczonymi. Liderzy państw flanki podkreślali, że obecność USA w Europie wzmacnia bezpieczeństwo całego kontynentu. W praktyce oznacza to dalsze zabiegi o utrzymanie ścisłej współpracy wojskowej, wspólne planowanie obrony oraz rozwijanie zdolności odstraszania wobec potencjalnej agresji.

„Nie mamy wątpliwości, że obecność i współpraca z USA dobrze służy bezpieczeństwu Europy i państw wschodniej flanki”

Donald Tusk, Premier

Spotkanie w Gdańsku było drugim szczytem tego formatu. Pierwsze odbyło się w Helsinkach w 2025 roku, gdzie ustanowiono ramy regularnej współpracy państw szczególnie narażonych na skutki agresywnej polityki Rosji. Kontynuacja tego formatu ma znaczenie praktyczne, bo pozwala uzgadniać wspólne działania nie incydentalnie, ale w sposób stały i przewidywalny. W czasach podwyższonego napięcia właśnie regularność konsultacji staje się jednym z elementów bezpieczeństwa.

„Ustanowiliśmy ten format wspólnie wraz z krajami flanki wschodniej w zeszłym roku w Helsinkach. W tej chwili spotykamy się po raz drugi i ważne jest, abyśmy kontynuowali te prace”

Petteri Orpo, Premier Finlandii

Przywódcy zwracali uwagę, że sytuacja bezpieczeństwa w regionie pozostaje niestabilna i że w najbliższych tygodniach oraz miesiącach możliwe są różne formy eskalacji. Ten harmonogram jest istotny, bo pokazuje, że nie chodzi o odległe zagrożenia, lecz o konieczność szybkiego przygotowania państw i społeczeństw. W praktyce może to oznaczać intensyfikację planowania obronnego, rozbudowę infrastruktury oraz zwiększenie gotowości służb i administracji.

„Podzielamy bez wyjątku opinię, że sytuacja jest bardzo niestabilna. Można spodziewać się rozmaitego typu eskalacji w najbliższych tygodniach i miesiącach. Będziemy chcieli przygotować się jako grupa państw bezpośrednio wystawionych na to ryzyko, bo graniczących z Rosją, Białorusią, Ukrainą”

Donald Tusk, Premier

„Potrzebne są nam mechanizmy niezbędne do planowania i przygotowania obywateli. Robimy coś więcej niż ochrona terytorium. Chronimy zasady, które łączą nasze kraje. Bezpieczeństwo flanki stanowi o naszym bezpieczeństwie. Nie odwlekajmy tego.”

Gitanas Nauseda, Prezydent Litwy

Wypowiedzi uczestników pokazały też, że rozmowa o flance wschodniej nie kończy się na Bałtyku. Premier Rumunii Nicușor Dan zaznaczył, że jedność powinna obejmować zarówno północ, jak i południe, a więc rozciągać się od Bałtyku po rejon Morza Czarnego. Taki układ ma znaczenie dla całej architektury bezpieczeństwa w Europie, bo zagrożenia wojskowe, sabotażowe czy hybrydowe nie zatrzymują się na granicach jednego państwa.

Większe wydatki, infrastruktura i wsparcie dla Ukrainy

Jednym z najważniejszych praktycznych wniosków ze szczytu były zapowiedzi zwiększania wydatków na bezpieczeństwo oraz rozwijania wspólnych projektów obronnych. Chodzi zarówno o modernizację armii, jak i o rozbudowę infrastruktury potrzebnej do szybkiego przemieszczania wojsk, sprzętu i zaopatrzenia. Dla obywateli oznacza to, że bezpieczeństwo coraz częściej rozumiane jest szerzej niż tylko jako liczba żołnierzy - obejmuje również drogi, porty, systemy łączności i przygotowanie państwa na kryzys.

„Szwedzkie władze wciąż działają w sposób zdecydowany wobec floty cieni, podtrzymując prawo międzynarodowe. Bronimy zasobów morskich znajdujących się na flance wschodniej, na Morzu Bałtyckim”

Ulf Kristersson, Premier Szwecji

Szwecja wskazała przy tym na znaczenie ochrony zasobów morskich i zdecydowanych działań wobec tak zwanej floty cieni. To ważny element szerszego obrazu bezpieczeństwa, ponieważ Morze Bałtyckie jest obszarem strategicznym dla transportu, energetyki i handlu. Ochrona tego akwenu wpływa nie tylko na kwestie wojskowe, ale także na stabilność gospodarczą krajów regionu.

Polska została przedstawiona jako jeden z liderów wśród państw pod względem skali wydatków na obronę i bezpieczeństwo. Zapowiedziano, że łącznie na obronę bezpośrednio i na działania z nią związane przeznaczone ma zostać 7 procent. Również inne państwa regionu podnoszą nakłady. Premier Estonii Kristen Michal poinformował, że poziom wydatków obronnych tego kraju wynosi 5,4 proc. PKB, a ostatnie 6 miesięcy przyniosło wiele działań wzmacniających bezpieczeństwo.

„Na obronę bezpośrednio i na rzeczy związane z obroną to będzie 7%, więc udział rzeczywiście bardzo duży, bardzo solidny”

Donald Tusk, Premier

„Ostatnie 6 miesięcy to czas podejmowania wielu ważnych działań dla wzmocnienia obronności i bezpieczeństwa. 5,4% PKB to jest poziom wydatków Estonii na obronność”

Kristen Michal, Premier Estonii

• Pierwszy szczyt państw tego formatu odbył się w Helsinkach w 2025 roku, a spotkanie w Gdańsku było drugim.
• Polska zadeklarowała przeznaczenie 7% na obronę bezpośrednio i działania związane z obronnością.
• Estonia poinformowała o wydatkach obronnych na poziomie 5,4% PKB.
• Komisarz Andrius Kubilius wskazał, że 76 mld euro z programu SAFE wykorzystują kraje flanki wschodniej.
• Liderzy ostrzegali przed możliwą eskalacją zagrożeń w najbliższych tygodniach i miesiącach.
• Uczestnicy zadeklarowali rozwój wspólnych projektów obronnych, modernizację infrastruktury oraz zwiększanie wydatków na bezpieczeństwo.

Komisarz Andrius Kubilius zwrócił uwagę, że państwa położone na flance wschodniej biorą na siebie największy ciężar inwestycji obronnych w Europie. Jak wskazał, to właśnie te kraje przeznaczają największą część swojego PKB na bezpieczeństwo całego regionu. Dodatkowo podkreślił znaczenie programu SAFE, z którego 76 mld euro trafia właśnie do państw tej części Europy. To pokazuje, że unijna solidarność w obszarze bezpieczeństwa zaczyna przybierać także wymiar finansowy.

„Te kraje przeznaczają największą część swojego PKB na obronność, biorąc odpowiedzialność za bezpieczeństwo całego regionu. Jeśli spojrzeć na program SAFE, to 76 mld euro z tego projektu wykorzystują właśnie kraje flanki wschodniej. To dzieje się w imię solidarności całej Europy”

Andrius Kubilius, komisarz

Wspólna deklaracja przyjęta w Gdańsku objęła również dalsze szerokie wsparcie dla Ukrainy. Sygnatariusze opowiedzieli się za pomocą militarną, finansową i polityczną oraz poparli integrację Ukrainy ze strukturami euroatlantyckimi. W połączeniu z deklaracjami dotyczącymi modernizacji infrastruktury, współpracy z USA i zwiększania wydatków na bezpieczeństwo tworzy to plan działań na najbliższy czas. Szczyt zakończył się potwierdzeniem jedności państw wschodniej flanki oraz pełnego wsparcia ze strony Unii Europejskiej dla wzmacniania bezpieczeństwa regionu.