Z Czadrowa na szlaki Sudetów: Instytut Książęcy Kamień rusza z edukacją o dziedzictwie

Historia Dolnego Śląska nie zawsze kryje się w podręcznikach - czasem wystarczy spojrzeć na detal kamiennego portalu, posłuchać lokalnych opowieści albo przejść się śladem dawnych założeń parkowych. Właśnie z takiego myślenia wyrasta Instytut Książęcy Kamień, nowe stowarzyszenie z Czadrowa, które łączy tradycję regionu z nowoczesnymi formami edukacji i popularyzacji dziedzictwa Sudetów.

Organizacja kieruje swoje działania przede wszystkim do dzieci, młodzieży oraz mieszkańców regionu. W praktyce oznacza to spacery terenowe, warsztaty, konkursy i wydarzenia kulturalne, w których historia ma być doświadczana „tu i teraz” - w krajobrazie, architekturze i dźwiękach. Stowarzyszenie podkreśla, że chce pokazywać, jak przeszłość została zapisana w kamieniu, brzmieniu tradycji i układzie miejscowości.

Chcemy, aby młodzi mieszkańcy Dolnego Śląska znali i byli dumni ze swojego regionu.

Instytut Książęcy Kamień

Od piastowskich śladów po przemysłowe dziedzictwo Wałbrzycha

Jednym z projektów realizowanych w 2025 roku był cykl „Historia w kamieniu wypisana – czyli o tym, jak architektura wpisuje się w krajobraz kulturowy”. Program składał się ze spacerów architektoniczno-historycznych z przewodnikiem, kreatywnych warsztatów oraz konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży. Uczestnicy mieli okazję sprawdzić, jak budowle, ruiny i architektoniczne detale opowiadają o kolejnych epokach regionu - od czasów piastowskich, przez okres Hochbergów, aż po romantyczne założenia parkowe i przemysłowe dziedzictwo Wałbrzycha.

W tym przedsięwzięciu ważne było nie tylko „co” oglądamy, ale też „gdzie” - projekt akcentował związek architektury z naturalnym i kulturowym krajobrazem Dolnego Śląska. Cykl został dofinansowany ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego.

„Iskry Obywatelskie” i praca z emocjami oraz odpowiedzialnością

Wśród największych inicjatyw Instytutu Książęcy Kamień znalazł się program „Iskry Obywatelskie dzieci i młodzieży – mostem odpowiedzialności regionu”. Projekt uzyskał dofinansowanie przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w programie „Młodzi Obywatele” i skoncentrował się na edukacji obywatelskiej, patriotycznej oraz emocjonalnej dzieci i młodzieży.

Założenie było jasne: budować poczucie odpowiedzialności za „małą ojczyznę”, wzmacniać postawy pro-społeczne i jednocześnie wspierać rozwój emocjonalny. W ramach działań realizowano m.in.:

• pikniki edukacyjne,
• warsztaty, spotkania i zajęcia rozwijające świadomość obywatelską,
• tworzenie ogródków wyciszających - w ramach projektu wyposażono jedną szkołę i jedno przedszkole,
• działania artystyczne i historyczne łączące edukację z kulturą regionalną,
• budowanie „mostu odpowiedzialności”, czyli pokazywanie młodym ludziom, jak ich decyzje i aktywność wpływają na lokalną społeczność oraz przyszłość regionu.

Muzyka tradycyjna w nowej odsłonie: od folku do elektroniki

Instytut rozwija także wątek dziedzictwa dźwiękowego. Projekt „Dźwięki Kultury – Akademia Muzyczna dla Młodych – od folku do współczesności” to propozycja edukacyjno-artystyczna skierowana do młodych mieszkańców regionu. Celem akademii jest rozbudzenie zainteresowania muzyką tradycyjną i pokazanie, jak można ją twórczo łączyć ze współczesnymi gatunkami.

W programie znalazło się m.in. podejście do adaptowania muzyki folkowej, klasycznej i instrumentalnej do nowych form, w tym do muzyki elektronicznej. Ważnym elementem są warsztaty i spotkania z silent disco, które mają uświadamiać, że lokalne inspiracje mogą stać się punktem wyjścia do nowoczesnej twórczości. Projekt dofinansowano w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, Komponent: Odporność i konkurencyjność gospodarki; Inwestycja A2.5.1: Program wspierania działalności podmiotów sektora kultury i przemysłów kreatywnych na rzecz stymulowania ich.

Plany na 2026 i 2027: 24 bezpłatne spacery i „Opowiedz mi dziadku”

W kolejnych latach stowarzyszenie chce mocno postawić na terenową edukację o zabytkach i układach przestrzennych. Projekt „Architektura regionu wałbrzyskiego” ma objąć przekrój miejsc i stylów - od zamków i pałaców, przez romantyczne ruiny i XIX-wieczne uzdrowiska, aż po obiekty przemysłowe. Zaplanowano łącznie 24 spacery architektoniczne, otwarte i bezpłatne, a także warsztaty architektoniczne.

Program ma też warstwę opowieści i pamięci: przewidziano słuchowiska oraz wywiady realizowane w ramach akcji „Opowiedz mi dziadku”. Projekt będzie prowadzony w 2026 i 2027 roku, a dofinansowanie pochodzi ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Co dalej? Spacery, publikacje i edukacja online

Instytut Książęcy Kamień deklaruje działania na rzecz ochrony dóbr kultury i dziedzictwa narodowego, edukacji regionalnej, promocji turystyki kulturowej oraz wzmacniania współpracy między lokalnymi środowiskami. Stowarzyszenie stawia na projekty interdyscyplinarne, w których historia, architektura, przyroda i sztuka przenikają się w praktyce.

W planach na najbliższy czas są kolejne spacery terenowe, warsztaty, publikacje popularnonaukowe oraz rozwój oferty edukacyjnej online. Organizacja zapowiada też poszerzanie współpracy z lokalnymi samorządami, szkołami, przewodnikami i innymi organizacjami kulturalnymi oraz zachęca do śledzenia informacji o działaniach w mediach społecznościowych i na stronie internetowej, która jest obecnie w przebudowie.